İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Dünyanın En Güçlü Sembollerinden Biri: “Swastika”

Content Protection by DMCA.com

Nazi Bayrağı’ndaki gamalı haçı bilirsiniz. Asıl adı swastika olan bu sembolü gördüğünüzde aklınıza gelen ilk şey eminim ki, zulümlerle dolu Nazi Almanyası olacak. Fakat bu sembolün çok daha farklı anlamlar içeren ve antik dönemlere kadar uzanan köklü bir tarihi var.

Sakarya (Gezegenden Notlar) – Hepimizin hayatına bir şekilde dâhil olan güçlü bir çizim swastika. Tarih boyunca sembolleşen bu çizim, farklı toplumlar için zıt anlamlar içeren nadir görsellerden. Bu özelliğiyle, belki de eşsiz. Taşıdığı farklı anlamlar; toplumların güç, mutluluk, acı başta olmak üzere birçok duyguyu bu çizimle ilişkilendirmesinin bir sonucu. Bir başka özelliği ise, bayraktan minareye çok çeşitli objelerde kendine yer bulabilmesi.

Üzerindeki swastika motifiyle bronz çağdan kalma bir girit testisi. Şu anda Atina’daki Ulusal Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor.

Ben de, bu makaleyi kaleme alarak, neredeyse bütün insanlığın görsel hafızasında yer edinen bu güçlü sembolü irdelemek istiyorum. Kimbilir, belki de bu sayede, basitçe bir çizim gibi görünen bu sembolün gücünü kavrayabilirim.

Antik dönemden bir Koziya parası. Sağdaki swastika açıkça görülüyor.

10 Bin Yıllık Tarihsel Geçmiş

Swastika’nın ilk örneğine Ukrayna’da bulunan fildişi bir heykelcikte rastlıyoruz. Bu heykelciğin 10 bin yıl önce yapıldığı anlaşılınca, üzerinde bulunan swastika ile birlikte, tüm diğer swastikaların da tarihsel geçmişini öğrenmiş olduk.

Yaptığım araştırmalar neticesinde bu swastika’yı çizen kişinin kimliğini tespit edemediğimi belirtmek istiyorum. İnsanoğlu ilklerin kim tarafından gerçekleştirildiğini daima merak etmiş. Buna karşılık; ilklerini tespit edemediği şeyleri değerli bulmuş. Bu nedenle; sembolü çizen ilk kişiye ulaşamadığım için oldukça mutluyum.

Kiev’deki Ukrayna Ulusal Tarih Müzesi’nde sergilenen fildişi heykelcik.

Objelerin yaşını belirlemek için uygulanan bazı testlerin doğruluğu, günümüzde tartışılmakta. Ayrıca; Ukrayna’da fildişinden yapılma bu heykelcikten başka herhangi bir eserle karşılaşmak mümkün değil. Her ne kadar, bilim adamlarının yapmış olduğu bu tespit ışığında, 10 bin yıllık tarihsel bir geçmişe vurgu yapsam da, bu sembolün anavatanını Güney Asya toprakları olarak kabul etmek gerekiyor.

Swastika ve Sanskritçe

Sembolün Güney Asya topraklarından çıkmış olduğuna inancım, çizimin Sanskritçe ismiyle kabul görmüş olmasından kaynaklanıyor. Sanskritçe, milattan 5 bin yıl önce Güney Asya’da ortaya çıkmış bir dil. Kökenbilimin önemi malum. Bu bilim dalı, araştırılan konularla ilgili fiziki takibin mümkün olmadığı durumlarda, bilim insanlarına yeni bir çalışma alanı sunuyor.

Kutsal bir Hindu metni olan Bhagavad Gita’dan Sanskritçe satırlar

Milletlerin varlığı, sahip oldukları dilin varlığına vurgu yapılarak değerlendirilir. Bu durumda; her millet, hayata dair herşeyi kendi dilleri aracılığıyla kodlama eğilimi içindedir. Oysa ki; Ukrayna’daki heykelciğin üzerindeki çizim isimlendirilirken, Sanskrit dilindeki swastika kelimesi kullanılmış.

İndus Vadisi Medeniyeti

İndus vadisi medeniyeti dendiğinde, şu anki Pakistan’ın bulunduğu bölgede milattan önce 3 bin yılında kurulmuş Harappa ve Mohenjo-daro şehirleri akla gelmeli. Bu şehirlerde yapılan çalışmalar, swastikanın buraya ait olabileceği yönündeki fikirleri de beraberinde getirmiş. Üstelik bu medeniyetin dili Sanskritçedir. Ve bu dili ilk kullanan insanlar, işte bu medeniyetin insanlarıdır. Swastika sembolünün Sanskritçe adıyla kabül gördüğünden bahsetmiştik. Bu nedenle, sembolü kullanan ilk insanın bu medeniyetin bir üyesi olduğunu düşünerek yanılıyor olamam.

Indus Vadisi Kalıntıları

İndus Vadisi medeniyetinden günümüze ulaşan yapılar, artık birer kalıntı durumundalar. İşte bu yüzden swastikayı hayatın içinde gözlemlemek isteyenlerin rotası Hindistan olmalı. Tüm dünyada farklı bir anlamla tanınan bu çizimin, aslında çok daha önce Güney Asya ülkelerinde yaşayan toplumlar tarafından benimsendiği çok açık. Bu da demek oluyor ki; yeni bir araştırma aksini kanıtlayana dek, sembolün kökenini Güney Asya olarak kabul edebiliriz.

Hint Mitolojisi ve Swastika

Swastikanın çizilmesi ve üzerine “iyi” anlamının yüklenmesi, Hint mitolojisinin etkisiyle gerçekleşmiş gibi görünüyor. Hint mitolojisini vedik ve epik dönem olarak ikiye ayırmışlar. Vedik döneme ait metinler kutsal sayılıyor. Özellikle Vedalar bu metinlerin başında geliyor. Özüne baktığınızda Budizm’in temelleri de aslında bu metinlere dayanıyor.

Göğsündeki swastika ile bir Buddha heykeli

Hinduizm, biraz da mistik olması sebebiyle anlaşılması zor bir din. Bu dini anlamak için, hem bu metinleri hem de bu coğrafyanın insan üzerindeki etkilerini anlamak gerekir diye düşünüyorum. Fakat kaynağı ne olursa olsun, bütün din ve düşünce sistemlerinde insana değer verilir.

Felsefenin tartışma konusu olan iyi, dinler ve düşünce sistemleri sayesinde yaşanabilir. Bu nedenle swatsikanın çizeri, iyi kavramını sembolize etmek istemişe benziyor. Sembole Güney Asya’da bu denli sık rastlanıyor oluşunun bir nedenini bu sayede anlamış oluyoruz. Sade bir çizim olmasının yanında aynı zamanda dinî bir simge. Mensubu olduğu dini temsil eden simgelerden kim imtina eder ki!

Hintli bir kız çocuğu

Vedic Matematik

Vedic matematik, Hintli bilim adamlarının bulmuş olduğu bir matematik sistemi. Dört boyutlu küpün, vedic matematik tarafından yoğun olarak kullanıldığına dair bilgiler bulunuyor. Swastika da bu küpü açıklamak için hazırlanan çizimler sayesinde ortaya çıkmış olabilir. Çok uzak bir ilişki gibi gözükebilir. Fakat anlattığım bilgileri göz önüne alırsak, dört boyutla Swastika ve Hinduizm’i ilişkilendirmek mümkün.

Vedic matematik; bir alternatif matematik olmaktan ziyade, temel matematik işlemlerini daha hızlı sonuçlandırmak amacıyla oluşturulmuş gibi görünüyor. Bu biraz da benim kişisel yorumum. Bu yüzden yanılma payını dikkate alarak matematikle ilgili bu kısmı çok irdelemiyorum.

Türk Dünyasında Swastika

Türklerin swastikayla tanışmasını iki ihtimal üzerinden değerlendirebiliriz. İlk ihtimal, Güney Asya medeniyetleriyle olan ilişki veya bağlantılar sonucunda bu sembolle karşılaşmış olmaları. Bu fikre göre Türkler, sembolü önce Gök Tanrı’yla sonra da İslamiyet’le bağdaştırmış olabilirler. Fakat bu ihtimali doğrulamak, Türklerin konar-göçer yaşayış tarzları nedeniyle çok da kolay olmayacaktır. Bu açıdan bakınca, swastikanın Güney Asya topraklarından çıkmış olduğu tezini de kuvvetlendirmiş oluyoruz.

Kars’taki Ani Harabeleri’nin kulesindeki swastika.

İkinci ihtimal, sembolün Mezopotamya toprakları üzerinden Anadolu’ya geçmiş olması. Anadolu topraklarında yerleşik hayata geçince swastikayla tanışmışlar diyebiliriz. Zira bu sembol, Mezopotamya ve Anadolu’da milattan önce 7 bin yılının ortalarından bu yana görülmekteymiş. Fakat bu ihtimal, sembolün Mısır medeniyetine ait olabileceği tezine arka çıkmış oluyor.

En iyisi Türklerin swastikayla nasıl tanıştığını tespit etmek yerine, Türkiye’deki ilk örneklere biraz değinelim. Sembole Anadolu’da 37 yerleşim yerinde rastlıyoruz. Çatalhöyük ve Bademağacı Höyüğü motifin ilk olarak ortaya çıktığı yerleşimler olarak biliniyor. Aynı motiflere testiler, heykelcikler, çömlekler, mühürler ve ağırşaklar gibi çeşitli objelerde rastlıyoruz. (Ağırşak: iplik eğirmek için kullanılan araç.) Medeniyetlerin beşiği Anadolu, swastikaya yüklenen anlamların derinleşmesine ve dünyaya yayılmasına katkı sağlamış.

Milas’daki swastika motifleri

Anadolu’da swastika kullanımı hakkında daha detaylı bilgi edinmek isteyenler, Derya Taçyıldız’ın “Anadolu’da Başlangıcından M.Ö. I. Binyıla Kadar Gamalı Haç (Swastika) Motifinin Ortaya Çıkışı Ve Gelişimi” adlı yüksek lisans tezine başvurabilirler.

Nazi Almanyası ve Swastika

Alman hükümet yönetiminin, Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi lideri Adolf Hitler’in tekeline geçmesiyle dünya bir daha korkunç bir hal almıştı. Hitler’in Almanya’sı hakkında hepimiz az çok bilgi sahibiyiz. Bu süreci onun kendi cümleleriyle kaleme aldığı ve bu yüzden otobiyografik bir niteliğe sahip “Kavgam”ı okuyarak daha iyi anlayabilirsiniz. Onun kitleleri etkileyebilen yeteneklerle donanmış olduğunu işitirseniz, elbette yadırgamayacaksınız. Kaldı ki bu yeteneklerle yetinmediğini biliyoruz.

Nazi Almanyası

Swastika, sahip olduğu tarihi arka plan ve yaygın kullanımı nedeniyle, Nazi akımının siyasi propagandasına dahil edilmiş. Sembole birçok farklı anlamlar yüklense de, özünde “iyi” kavramını barındıran geniş bir anlama sahip. Nazi bayrağında kullanılan swastika, alışılanın aksine saat yönün tersine çizilmiştir. Bu yeni sembolle iyi kavramı yerine kötü ve yıkımın vurgulandığını anlatan metinlere ulaşmak mümkün. Bu düşünce Nazi ideolojisiyle de paralellik gösteriyor.

Oysa ki Hitler’in, düşmanlarını korkutmaktan ziyade, kendisi gibi düşünen bir toplum inşa etmeye çalıştığını düşünüyorum. Bu nedenle Nazi logosu olan yeni swastika anlamını korumaya devam ediyor. Elbette ki, hepimizin bildiği kötü uygulamalardan dolayı, bu sembolün yüzbinler ve hatta milyonlarca insan için korkunç anlamlar içerdiği su götürmez bir gerçek.

Adolf Hitler ve Joseph Goebbels, Berlin’deki Charlottenburg Tiyatrosu’nda, 1939

Swastikayı dünyanın en güçlü sembolleri arasında görmemin belki de en büyük nedeni Nazi Almanyası. Eğer Nazi Almanyası kendine logo olarak swastikayı seçmemiş olsaydı, bu köklü sembol Avrupa’nın ve dünyanın dikkatini bu kadar çekmeyecekti. Ve çeşitli okullarda tarih derslerinde okutulmayacaktı. Tabii, insan haklarını hiçe sayan bu eylemlerin yakın tarihimizde yaşanmış olması, sembolün zihnimizdeki tazeliğini de korumuş oluyor.

İngiliz gazeteci Tim Marshall, “Hitler çalana kadar swastika barışın simgesiydi.” diyor.

Onu anlamak için yaptığımız tüm girişimlere rağmen swastika, gizemini korumayı halen başarıyor. Her yeni gün, yeni gelişmeleri beraberinde getirir. Swastikanın kaderini hep birlikte yaşayarak öğreneceğiz.

Not!

Bu makale çeşitli kaynaklar derlenerek, şahsi görüşler doğrultusunda hazırlanmıştır. Bu konuda yapılan yeni çalışmalar, bu makaledeki bilgilerin doğruluğunu ve güncelliğini yitirmesine neden olabilir. Eğer bu yazıda bilgi yanlışı olduğunu düşünüyorsanız, lütfen iletişime geçiniz.

Mert Zımba

Content Protection by DMCA.com

İlk yorum yapan siz olun

Bir Cevap Yazın